فهم و تشخيص اين ٤ درجه از هم بر هر مسلمان ضروري است * درجات شخص مكلف : ١_ درجه ي تقليد : پذيرفتن سخن كسي در امور دين كه بدون هيچ دليل شرعي يا بر خلاف دليل شرعي باشد كه علما و محققان اهل حديث و سنت اين درجه را حرام ميدانند ٢_ درجه ي اتباع و پيروي : يعني بر شخص عامي كه توان اجتهاد و بررسي سند ندارد لازم است كه از شخص داراي علم سوال كند و از او دليل بخواهد و پيروي كند، در زمان صحابه عوام مردم بر اين روش بودند يعني از علمايشان مي خواستند كه قرآن و احاديث و سنت رسول خدا را به آنها برسانند فرق إتباع و تقليد در اين است كه إتباع پيروي از اهل علم همراه با دليل است و تقليد پيروي بر خلاف دليل است ، در مورد اين مرتبه شرط است كه از كسي سوال و إتباع شود كه اهل فسق و بدعت و جهالت نباشد زيرا در صورتي كه آن منتسب به علم فاسق و مبتدع باشد، إتباع و سوال از او حرام است و واجب است كه از شخصي سوال كند بر منهج اهل حديث و سنت باشد ٣_ درجه ي اجتهاد : اين درجه ي علماء است كه از علم اصول و رجال شناسي و بررسي سند و علوم ضروري براي فهم نصوص آگاهي داشته باشند و بر خودشان واجب است كه اجتهاد كنند ٤_ مرتبه ي تخرص يا پيروي از وهم و گمان يعني شخص نه توانايي اجتهاد داشته باشد و نه به اهل علم مراجعه بكند و از آنها سوال بكند بلكه با رأي و عقل خودش و بدون بررسي دليل و قواعد شرعي در امور دين نظر بدهد كه اين مرتبه حرام و از گناهان كبيره است * ( فقط مرتبه ي دوم و سوم روش صحابه و اهل حديث است كه بر حسب توانايي شخص واجب است جزو يكي از اين دو مرتبه باشد ) در مورد خطورت مرتبه ي اول و چهارم ( مرتبه ي تقليد و همچنين مرتبه ي اكتفا به ظن و گمان و سوال نكردن از اهل علم ، اين حديث وارد شده كه آنها را مذمت و نكوهش فرموده : رسول خدا صلي الله عليه وسلم فرمود: همانا الله علم را با برچيدن و برداشتن آن از ميان مردم نمي گيرد بلكه با گرفتن و مرگ علما علم را بر مي دارد تا زماني كه عالمي باقي نمي گذارد و مردم رئيس هاي جاهلي براي خود مي گيرند كه از آنها سوال مي شود پس آنان بدون علم و دليل فتوا مي دهند، خود پس خودشان گمراه مي شوند و ديگران را هم گمراه مي كنند ( بخاري و مسلم) * منبع: برگرفته از كتاب اعلام الموقعين امام ابن قيم رحمه الله